Coraz więcej pieniędzy, coraz mniejsze zyski? Kryzys VC w cieniu gorączki AI

kryzys branży VCrozrost funduszyteoria niepewnościgorączka AIventure capitalinwestycje wczesnego etapu
1 godzinę temuŹródło: blockweeks.com
Coraz więcej pieniędzy, coraz mniejsze zyski? Kryzys VC w cieniu gorączki AI

Autor: Jerry Neumann, były profesor przedsiębiorczości na Uniwersytecie Columbia i doświadczony emerytowany inwestor venture capital

Opracowanie: Shenchao TechFlow

Wprowadzenie Shenchao: Benchmark i USV, niegdyś znane z bycia „małymi i pięknymi, ściśle zdyscyplinowanymi”, ostatnio znacznie zwiększyły skalę pozyskiwania funduszy, a kapitał pod zarządzaniem na osobę osiągnął rekordowy poziom. To odejście od pierwotnych założeń odzwierciedla surową rzeczywistość, w której cała branża venture capital jest porwana przez wyścig zbrojeń AI i koncentrację ogromnego kapitału.

Doświadczony inwestor Jerry Neumann, opierając się na teorii „ryzyka i niepewności” Knighta i porównując ją z historycznym kryzysem lat 80., wskazuje, że gdy tempo wzrostu kapitału znacznie przewyższa zdolności poznawcze partnerów, instytucje nieuchronnie porzucą niepewne przedsięwzięcia i zdegenerują się do pogoni za pewnością poprzez wykupy lewarowane lub inwestycje typu growth equity.

Nadwyżkowe zyski venture capital zasadniczo wynikają z podejmowania prawdziwej niepewności, której nikt inny nie odważy się dotknąć. Gdy wiodący giganci uzależniają się od wojny obronnej na skalę kapitału i premie, tradycyjny model venture capital po raz kolejny zmierza ku częściowemu wyginięciu, a nadzieja na pielęgnowanie następnej ery technologicznej ponownie spadnie w ręce tych zwinnych małych funduszy, które odważą się obstawiać niejasne niewiadome.

Venture Capital

Porzucenie powściągliwości: masowy zwrot dwóch ikon wczesnego etapu

W 2024 roku Benchmark, jeden z najbardziej udanych funduszy venture capital wczesnego etapu w historii, pozyskał fundusz o wartości 425 milionów dolarów, podczas gdy sami partnerzy firmy wniesli dodatkowe 170 milionów dolarów. Oznacza to, że każdy z pięciu partnerów musiałby średnio zarządzać prawie 120 milionami dolarów.

W swoim ówczesnym liście do inwestorów ograniczonych (LP) partnerzy wyraźnie stwierdzili, że celowo utrzymali wielkość funduszu na poprzednim poziomie, aby „wymusić dyscyplinę i odpowiedzialność, a tym samym skupić się na tym, co naprawdę ważne”.

Jednak w czerwcu tego roku Benchmark pozyskał łączną pulę do 2 miliardów dolarów: w tym fundusz inwestycji wczesnego etapu o wartości 750 milionów dolarów i, po raz pierwszy w historii firmy, fundusz wzrostu o wartości 1,25 miliarda dolarów. Zarządzane również przez tych samych pięciu partnerów, skala zarządzania na osobę gwałtownie wzrosła do 400 milionów dolarów. To, co niegdyś było „tym, co naprawdę ważne”, wydaje się po cichu ulec jakościowej zmianie.

Dziesięć lat temu Fred Wilson, założyciel Union Square Ventures (USV), wysoko cenionego benchmarku inwestycji wczesnego etapu w ciągu ostatnich dwóch dekad, publicznie napisał: „Gdyby USV miało zarządzać miliardowym funduszem, obawiam się, że nie zmrużyłbym oka w nocy”.

Do 2024 roku wielkość głównego funduszu USV była zawsze ściśle ograniczona między 125 a 200 milionami dolarów. Jednak w październiku tego roku USV ogłosiło zakończenie nowej zbiórki funduszy o wartości 900 milionów dolarów, obejmującej główny fundusz o wartości 500 milionów dolarów i fundusz okazji o wartości 400 milionów dolarów, kierowany przez pięciu partnerów inwestycyjnych. Wilson niebezpiecznie zbliża się do swojego dawnego koszmaru bezsenności.

Benchmark i USV są godne uwagi, ponieważ ich sława i ogromne zyski są całkowicie zbudowane na precyzyjnym wspieraniu rodzących się firm na najwcześniejszych etapach. Wybór pozyskania dużych funduszy znacznie przekraczających poprzednią skalę jest równoznaczny z testowaniem granicy zdrady umiejętności, w których są najlepsi.

Ale to nie jest odosobniony przypadek; oni po prostu płyną na fali sprintu całej branży w kierunku mega-funduszy w ostatnich latach. W 2025 roku 10 największych funduszy venture capital wchłonęło jedną trzecią kapitału branży, znacznie więcej niż 13% w 2021 roku.

Ten trend koncentracji na szczycie wciąż się nasila. Jak dotąd w 2026 roku mega-fundusze przekraczające 1 miliard dolarów pochłonęły 72% całkowitego pozyskiwania funduszy venture capital w USA, w porównaniu z 34% w 2025 roku i zaledwie 16% dekadę temu. Ale instytucje, które otrzymały ogromny kapitał, nie rozszerzyły proporcjonalnie swoich zespołów partnerskich. Coraz więcej kapitału jest wysoce skoncentrowane w rękach bardzo nielicznych, i stało się to powszechnym obrazem w całej branży.

Venture Capital

Wykres: Źródło danych: 2026 NVCA Yearbook, Pitchbook

W dużej mierze wynagrodzenie firm venture capital jest bezpośrednio powiązane ze skalą kapitału, którym zarządzają. Dla czołowych nazw z błyskotliwymi osiągnięciami, takich jak Benchmark i USV, zabezpieczenie większych aktywów pod zarządzaniem na każdego partnera w oparciu o dotychczasowe wyniki jest komercyjnie racjonalne.

Jednak podstawowa logika venture capital zawsze opierała się na dwóch filarach: po pierwsze, inwestowaniu w rodzące się mikroprzedsiębiorstwa, których zdolność absorpcji kapitału ma obiektywny fizyczny pułap; po drugie, każdy partner musi osobiście i aktywnie zarządzać spółkami portfelowymi, które nieustannie stoją w obliczu ryzyka wczesnej śmiertelności. Kiedy kapitał pod zarządzaniem na osobę gwałtownie rośnie, jeden z tych dwóch filarów musi pęknąć. Po którym punkcie krytycznym to już nawet nie jest venture capital?

Ryzyko i niepewność: fundamentalny kamień węgielny venture capital

Pionierzy venture capital lat 60. XX wieku opracowali skuteczną strategię: zbudować portfel małych zakładów metodą prób i błędów oraz dokonywać późniejszych dużych inwestycji uzupełniających w spółki, które udowodniły swoją zdolność do przetrwania. Oba elementy są niezbędne, ponieważ w świecie venture zwroty ściśle podlegają ekstremalnemu rozkładowi potęgowemu, a startupy w swojej codziennej działalności stoją w obliczu głęboko zakorzenionej ekstremalnej niepewności.

Frank Knight, uczony, który jako pierwszy zaproponował ekonomiczną teorię przedsiębiorczości, podał klasyczną definicję „niepewności”: gdy znasz prawdopodobieństwa wygranej i przegranej, masz do czynienia z „ryzykiem”; gdy nie masz żadnej wiedzy o prawdopodobieństwach, masz do czynienia z „niepewnością”.

Dojrzałe, dobrze funkcjonujące konwencjonalne spółki ponoszą ryzyko, podczas gdy startupy stoją w obliczu czystej niepewności. Gdy istnieje pewność, spółki mogą ubiegać się o kredyty bankowe; w obliczu policzalnego ryzyka wkraczają wtórne rynki akcji i fundusze private equity, aby je wycenić.

Ale kiedy nadchodzi prawdziwa ekstremalna niepewność, gdy fundamenty spółki opierają się na zmiennych całkowicie niepoznawalnych dla obecnej ludzkiej percepcji, tylko venture capital może zapewnić rozwiązanie. Krótko mówiąc, to jest cała prawda o tym, jak działa model venture capital. Dywersyfikując w wielu mikrodrużynach i kontrolując straty etapowo, kapitaliści venture są w stanie okiełznać niepewność.

Dobrze zarządzane ustalone giganty nie boją się podejmowania ryzyka; firmy ubezpieczeniowe i banki kupują i sprzedają ryzyko każdego dnia, ale wymagają statystycznej przewidywalności. Dlatego duże firmy systematycznie eliminują na poziomie instytucjonalnym niepewne projekty, których oczekiwanych zwrotów nikt nie potrafi racjonalnie obliczyć.

Oznacza to, że tylko ci, którzy nie mają innego wyboru, będą realizować marginalne pomysły pełne niepewności. Ci ludzie bez innego wyboru to przedsiębiorcy, których samo powołanie zrodziło się, by dźwigać niepewność. Ta eksploracja pozwala uniknąć bezpośredniej konfrontacji z gigantami bogatymi w zasoby i zapewnia startupom wąskie okno rozwoju.

Najbardziej udanym przedsiębiorcom w historii często udawało się okiełznać niepewność poprzez tworzenie całkowicie nowych rynków, które nigdy wcześniej nie istniały. Potencjał wejścia na istniejący rynek jest ograniczony znanym rozmiarem tortu; ale zupełnie nowy rynek stanowi całkowicie nową przestrzeń, do której nikt nigdy nie wszedł, a jego pułap nie da się oszacować. Kiedy Apple zostało założone w 1976 roku, nikt nie wiedział, jak duży będzie rynek komputerów osobistych.

Ten rodzaj nieoczekiwanie pozytywnej niespodzianki tworzy rozkład długiego ogona niezwykle atrakcyjnych wyników biznesowych. Racjonalna strategia w obliczu ekstremalnej niepewności bynajmniej nie polega na postawieniu wszystkiego z góry na jedną spółkę, lecz na zbudowaniu zdywersyfikowanego portfela i zachowaniu prawa do inwestycji uzupełniających poprzez finansowanie etapowe.

Gdy pieniędzy jest za dużo: podwójne przekleństwo czasu partnera i zwrotów

Przedsiębiorcy nie mogą żonglować wieloma niepewnymi pomysłami naraz; pełne dopracowanie jednego projektu już ich wyczerpuje. To właśnie ten społeczny podział pracy nadaje venture capital sens: firmy venture capital zarządzają niepewnością na poziomie portfela, pozwalając przedsiębiorcom pierwszej linii skupić się całkowicie na własnych konkretnych biznesach.

Partnerzy funduszy venture capital muszą zarządzać własną niepewnością inwestycyjną, a jednocześnie pomagać zespołom startupów stawić czoła zewnętrznym ryzykom. Jednak energia partnera ma nieprzekraczalny limit fizjologiczny. Tradycyjna zasada mówi, że maksymalna liczba spółek, z którymi partner może głęboko się zaangażować jako inwestor prowadzący i zasiadać w ich zarządach, wynosi zazwyczaj tylko od 10 do 12.

Aby zwiększyć wolumen inwestycji pod nazwiskiem każdego partnera, instytucje mają zazwyczaj tylko dwie drogi: albo zwiększyć liczbę projektów, w które inwestują, albo upchnąć więcej kapitału w każdy projekt.

Jeśli firma zdecyduje się zwiększyć liczbę celów inwestycyjnych, partnerzy będą musieli wycofać się z głębokiej roli inwestora prowadzącego i zamiast tego polegać na osądzie due diligence zewnętrznych inwestorów prowadzących, płynąc z prądem. Ale takie zachowanie polegające na jeździe na gapę zasadniczo zdemontuje mechanizm kontrolowania ryzyka niepowodzenia spółki poprzez głębokie empowerment.

Innym podejściem jest zwiększenie wielkości zakładów w poszczególnych transakcjach: albo zapłacić wyższą premię wyceny za wszelką cenę na wczesnym etapie, albo wepchnąć kapitał do późniejszych rund. Jednak czy to płacenie nienormalnie wysokich wycen na wczesnym etapie, czy kupowanie dojrzałych celów na późnym etapie, których niepewność została już znacznie rozwodniona, oba te podejścia nieodwracalnie erodują długoterminową stopę zwrotu z kapitału.

Inwestowanie wzrostowe na późnym etapie w istocie przekształciło się w całkowicie odmienną kategorię finansową. Zarządza ono konwencjonalnymi ryzykami o znanych prawdopodobieństwach, zamiast eksplorować czystą niepewność tego, co nieznane. Wymaga to również od partnerów wydatkowania ogromnej energii na negocjacje z zewnętrznymi nabywcami private equity, poważnie wypierając wysiłek pierwotnie poświęcony na kultywację wczesnego etapu.

Echa historii: kryzys nagłej śmierci venture capital w latach 80. XX wieku

Zjawisko, w którym każdy partner zarządza zbyt dużym kapitałem, prowadząc do załamania ogólnych zwrotów, już rozegrało się w historii venture capital w pełnym i bolesnym cyklu.

W 1979 roku Stany Zjednoczone zmieniły zasadę rozważnego inwestora w ustawie o zabezpieczeniu dochodów emerytalnych pracowników (ERISA), torując po raz pierwszy drogę dla masowego napływu kapitału funduszy emerytalnych do branży venture capital. W ciągu zaledwie pięciu lat roczna skala pozyskiwania funduszy przez amerykański venture capital wzrosła szesnastokrotnie, wystrzeliwując z 218 milionów dolarów w 1978 roku do 3,6 miliarda dolarów w 1983 roku.

Jednak tempo kultywowania profesjonalnych talentów inwestycyjnych w całej branży po prostu nie mogło nadążyć za zdumiewającym strumieniem napływu kapitału. W latach 1978–1987 aktywa pod zarządzaniem na jednego praktyka branży venture capital potroiły się, skacząc z 4 milionów do 12 milionów dolarów.

Najbezpośredniejszą konsekwencją tej nierównowagi były rosnące bańki wycen. The Wall Street Journal napisał w 1983 roku: „Wyceny młodych spółek rosły tak szybko, że tradycyjny wczesnoetapowy venture capital uznał za niezwykle trudne wypracowanie wymaganych 5- do 10-krotnych zwrotów”. Ogólna mediana netto wewnętrznej stopy zwrotu (IRR) branży spadła w swobodnym spadku z ponad 30% w 1982 roku do około 8% w 1988 roku.

Rozdmuchane rozmiary funduszy wywołały bardziej fatalną reakcję łańcuchową: na rynku po prostu nie było wystarczająco dużo wczesnoetapowych startupów, by udźwignąć tak ogromny kapitał. The Wall Street Journal odnotował w 1988 roku: „Ogromny rozmiar funduszy w wielu przypadkach zredukował inwestowanie na etapie zalążkowym z podstawowej działalności do zbędnego marginalnego dodatku”.

Udział wczesnoetapowego inwestowania w rundach zalążkowych w całkowitym amerykańskim venture capital został zmniejszony o połowę, spadając z 25% w 1980 roku do 12,5% w 1988 roku. W odpowiedzi wiele firm venture capital po prostu zwróciło się ku wykupom lewarowanym (LBO). Ta kategoria nie miała żadnych podstaw w 1980 roku, a jednak do 1986 roku pochłonęła 23% wszystkich amerykańskich funduszy venture capital.

Wiele partii uznanych firm venture capital, w tym J.H. Whitney, Patricof i Warburg Pincus, albo znacząco wkroczyło, albo całkowicie przekształciło się w instytucje private equity typu LBO; nawet Sequoia Capital podjęła kiedyś próbę działalności w zakresie wykupów lewarowanych.

Te firmy, które wciąż zachowały nazwę venture capital, zaczęły odchodzić od niepewności i ryzyka, zwracając się zamiast tego ku finansowaniu konsolidacji istniejących dojrzałych rynków, jednorodnych naśladowczych konkurentów i tradycyjnych przedsiębiorstw detalicznych bez barier technologicznych. Supermarket biurowy Staples był kiedyś dobrą inwestycją, ale w ciągu następnych dwóch lat inwestorzy rzucili się, by wlać prawie 200 milionów dolarów w co najmniej 16 podobnych sieci supermarketów.

To szybko przerodziło się w wyniszczające wojny cenowe i falę zamknięć. Ponieważ venture capital szukał niskiej zmienności, próbując wyeliminować niepewność, ostatecznie skończył z kompletnym bałaganem w całości.

Gdy kapitał został masowo wycofany ze źródła technologii i wlany w wykupy oraz dojrzałe branże, liczba nowych firm faktycznie zaangażowanych w kluczowe innowacje technologiczne gwałtownie spadła. Liczba nowych firm produkujących technologie w USA osiągnęła szczyt w 1982 roku, a następnie spadła o 28% do 1991 roku; liczba nowych niezależnych deweloperów oprogramowania spadła o 76% w ciągu pięciu lat.

W obliczu dylematu braku celów inwestycyjnych, zaangażowany kapitał płynący do venture capital został zmniejszony o 71% między 1989 a 1991 rokiem. Marc Andreessen, opisując scenę, gdy po raz pierwszy przybył do Doliny Krzemowej na początku 1994 roku, ujął to bez ogródek: „Było tam całkowicie martwo, martwy, stojący staw wodny”.

Krótko mówiąc, niegdyś wspaniały przemysł venture capital, z powodu deregulacji, otrzymał nadmierny kapitał daleko przekraczający jego zdolność do przyswojenia; gdy pieniądze rosły szybciej niż ludzie rozumiejący inwestowanie, zwroty zaczęły się załamywać; instytucje w odpowiedzi wycofały się i porzuciły niepewność, wpadając tym samym w błędne koło jeszcze niższych zwrotów.

Powtarzanie tych samych błędów w wyścigu zbrojeń AI

Dziś stoimy dokładnie na tym samym historycznym rozdrożu. Opierając się na wielkości nowego funduszu Benchmark na 2026 rok, każdy partner musiałby zainwestować 400 milionów dolarów, ponad trzykrotnie więcej niż dwa lata temu uznano za wielkość pozwalającą zachować koncentrację. Każdy partner w USV musi teraz zarządzać również 180 milionami dolarów, podobnie kilkakrotnie więcej niż kapitał zarządzany w przeszłości.

To bynajmniej nie jest odosobniony przypadek. Po tym, jak zbieranie funduszy przez venture capital w USA osiągnęło szczyt na poziomie 223 miliardów dolarów w 2022 roku, spadło do 67 miliardów dolarów w 2025 roku. Chociaż tegoroczne dane nieco się odbiły, ogromny kapitał nieodparcie koncentruje się w bardzo małej liczbie megafunduszy. Jeśli historia daje jakiekolwiek ostrzeżenie, bardzo prawdopodobnie powtarzamy przeddzień bolesnego okresu wczesnych lat 90.

Nikt celowo nie niszczy venture capital. Ogromna ekspansja przed naszymi oczami jest zasadniczo wyścigiem zbrojeń, którego nie można zatrzymać. Eksplozja generatywnej AI popchnęła progi kapitałowe i wyceny rynkowe do niezwykle absurdalnych wysokości, i wydaje się, że tylko megafundusze z ciężkim kapitałem kwalifikują się do zdobycia biletu wstępu.

Frontier labs rutynowo potrzebują miliardów dolarów na budowę centrów danych i szkolenie modeli podstawowych, a wiele wschodzących startupów AI ustala wygórowane ceny w pierwszej rundzie finansowania, jak pierwsza runda finansowania Thinking Machines w 2025 roku, która osiągnęła aż 2 miliardy dolarów. Ale niezależnie od tego, jak szlachetny jest pierwotny zamiar, zasadniczo narusza to podstawowe przykazania venture capital.

OpenAI w swoich wczesnych dniach stawiało czoła prawdziwej niepewności, której nikt nie znał. Ta czysta niewiadoma dała mu lata niespiesznego czasu na eksplorację technologii bazowej i zamkniętego obiegu komercyjnego, a zużyło tylko około 130 milionów dolarów w pierwszych kilku latach. W przeciwieństwie do tego, większość firm AI powstających dziś wkroczyła już na wysoce nasyconą, dojrzałą arenę otoczoną przez gigantów.

Są w stanie zebrać ogromne sumy, ponieważ podstawowa niepewność została już zbadana przez pionierów; ale jednocześnie muszą stawić czoła duszeniu przez najbogatsze w zasoby giganty technologiczne świata. Kapitaliści venture wydają się wrócić do lat 80., chętni do hazardu na znanych ryzykach w czerwonych oceanach, a jednak boją się naprawdę objąć nieznaną niepewność.

Używając wygórowanych wycen, które underwritują niepewność, do kupowania firm o konwencjonalnym ryzyku uwikłanych w jednorodną zaciekłą konkurencję, rzeczywista stopa zwrotu przy ostatecznym wyjściu jest skazana na to, że nie zdoła zrekompensować drogiego biletu wstępu. Tak jak General Motors nabyło Cruise za ponad 1 miliard dolarów w szczycie hype'u na autonomiczną jazdę w 2016 roku, tylko po to, by zostać zmuszonym do jego zamknięcia w 2024 roku, gdy prosperity blednie, prawdziwe kolory w końcu wychodzą na jaw.

Duże pieniądze idą w lewo, venture capital w prawo: następna generacja pionierów z popiołów

Venture capital zasadniczo polega na uzyskiwaniu nadwyżkowych zysków w prawostronnym długim ogonie rozkładu potęgowego poprzez underwritowanie ekstremalnej niepewności. Gdy kapitał przydzielony każdemu partnerowi w funduszu jest poważnie przeciążony, są albo zmuszeni do kompromisu i zawierania złych transakcji z premią, albo mogą jedynie szukać poczucia bezpieczeństwa poprzez zmniejszanie niepewności. To pierwsze to zły interes, podczas gdy to drugie nie jest już w ogóle venture capital.

W tym sensie venture capital ponownie wchodzi w cykl częściowego wymierania. Poświęcenie się inwestycjom growth equity lub wykupom lewarowanym jest samo w sobie bez winy; rynek rzeczywiście potrzebuje takich moverów aktywów. Ale świat równie nie może obejść się bez prawdziwego venture capital. Gdy duże fundusze zbiorowo odpływają, małe zwinne fundusze z pewnością podejmą pochodnię eksploracji.

Rym historii wyraźnie rozbrzmiewa w tym momencie: Lightspeed ustanowiło fundusz ponad 750 milionów dolarów specjalnie na nabywanie istniejących starych przedsiębiorstw i siłowe owijanie ich w AI; Thrive Capital wydało 7,6 miliarda dolarów na wykup lewarowany 150-letniej tradycyjnej firmy zajmującej się bezpieczeństwem domowym ADT.

Największe dawne giganty kapitału wysokiego ryzyka poświęcają ogromną energię na pakietowanie aktywów, restrukturyzację i fuzje oraz przejęcia, podczas gdy czyste siły kapitału wysokiego ryzyka skoncentrowane na etapie zalążkowym i wczesnym przechodzą poważne skurczenie.

Jednocześnie czyste siły kapitału wysokiego ryzyka skoncentrowane na etapie zalążkowym i wczesnym przechodzą poważne skurczenie. W 2025 roku fundusze debiutujące jako udział w całkowitym amerykańskim kapitale wysokiego ryzyka spadły do historycznego minimum wynoszącego 10,9%; mikrofundusze na wczesnym etapie poniżej 100 milionów dolarów skurczyły się również do zaledwie 11,7%.

Pamiętaj jednak, że podczas Wielkiego Kryzysu lat 80. to niezależne czyste strumienie, takie jak Kleiner Perkins i Accel, które mocno trzymały się niepewności wczesnego etapu, ostatecznie przekształciły się w legendy kapitału wysokiego ryzyka, które zdominowały epokę w następnej fali internetowej lat 90., prowadząc wspaniałe odrodzenie innowacji ludzkości.

Kapitał wysokiego ryzyka nie wyginął naprawdę w latach 80. i tym razem również nie wyginie. Przyciągający uwagę ogromny kapitał ostatecznie zajmie nagłówki mediów, ale prawdziwie wzbierający przyszły puls branży kapitału wysokiego ryzyka zawsze będzie należeć tylko do tych nielicznych inwestorów, którzy z trzeźwą przenikliwością w ciszy towarzyszą przedsiębiorcom w eksplorowaniu całkowicie nowych rynków na krawędzi nieznanego.